BeLSlovar » Літара Е

ЕВЛАХ

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:25:01 +0000

ЕВЛАХ, горад (з 1938) у Азербайджане, на р. Кура. Чыгуначны вузел. 47,3 тыс. жыхароў (1991). Прадпрыемствы лёгкай і пищевкусовой прамысловасці.

ЕЎКЛІДАВА ПРАСТОРА

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:24:37 +0000

ЕЎКЛІДАВА ПРАСТОРА, прастора, уласцівасці якога вывучаюцца ў еўклідавай геаметрыі. У шырэйшым разуменні еўклідавай прасторай завецца n-мерная вектарная прастора, у якім вызначана скалярны твор.

ЕВКЛIДОВА ГЕАМЕТРЫЯ

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:24:09 +0000

ЕВКЛIДОВА ГЕАМЕТРЫЯ, геаметрыя, сістэматычная пабудова якой было ажыццёўлена ў “Пачатках” Еўкліда. Узнікненне Еўклідавай геаметрыі злучана з навочнымі ўяўленнямі пра атачальны нас свеце (напр., прамыя лініі – нацягнутыя ніткі і т. п.) Працяглы працэс паглыблення нашых уяўленняў пра прастору прывёў да іншых геаметрычных тэорый, выдатным ад Еўклідавай геаметрыі.

ЕЎКЛІДА АЛГАРЫТМ

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:23:32 +0000

ЕЎКЛІДА АЛГАРЫТМ, спосаб знаходжання найвялікага агульнага дзельніка двух цэлых лікаў, двух паліномаў ці агульнай меры двух адрэзкаў. Апісаны ў геаметрычнай форме Еўклідам.

ЕЎКЛІД

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:23:08 +0000

ЕЎКЛІД (памёр паміж 275 і 270 да н.э.), старажытнагрэцкі матэматык. Звесткі пра час і месцы яго нараджэння да нас не дашлі, аднак вядома, што Еўклід жыў у Александрыі і росквіт яго дзейнасці даводзіцца на час валадарання ў Егіпце Пталямея I Сотера. Вядома таксама, што Еўклід быў маладзей вучняў Платона (427-347 да н.э.), але старэй Архімеда (ок. 287-212 да н.э.), бо, з аднаго боку, быў платонікам і добра ведаў філасофію Платона (менавіта таму ён скончыў “Пачаткі” выкладам т. н. платоновых целаў, т. е. пяці правільных шматкантовікаў), а з іншага боку – яго імя згадваецца ў першым з двух лістоў Архімеда да Досифею “Пра шар і цыліндры”. З імем Еўкліда злучаюць станаўленне александрыйскай матэматыкі (геаметрычнай алгебры) як навукі. Прокл у каментарах да першай кнігі “Пачаткаў” прыводзіць вядомы анекдот пра пытанне, які быццам бы задаў Пталямей Еўкліду: “Ці няма ў геаметрыі больш кароткага шляху, чым (той, які выкладзены) у “Пачатках”? На што Еўклід нібы адказаў, што “ў геаметрыі не існуе царскай дарогі” (аналагічны анекдот распавядаецца таксама пра Аляксандра і вучне Евдокса Менехме, так што ён прыналежыць, мабыць, да ліку “вандроўных сюжэтаў”). “Пачала” З якія дайшлі да нас складанняў Еўкліда найболей знакамітыя “Пачаткі”, што складаюцца з 15 кніг. У 1-й кнізе фармулююцца зыходныя становішчы геаметрыі, а таксама ўтрымоўваюцца асноватворныя тэарэмы планіметрыі, сярод якіх тэарэма пра суму кутоў трыкутніка і тэарэма Піфагора. Ва 2-й кнізе выкладаюцца асновы геаметрычнай алгебры. 3-я кніга прысвечана ўласцівасцям круга, яго датычных і хорд. У 4-й кнізе разглядаюцца правільныя шматкутнікі, прычым пабудова правільнага пятнадцатиугольника прыналежыць, мабыць, самаму Еўкліду. Кніга 5-я і 6-я прысвечаны тэорыі адносін і яе ўжыванню да рашэння алгебраічных задач. Кніга 7-я, 8-я і 9-я прысвечаны тэорыі цэлых і рацыянальных лікаў, распрацаванай піфагарэйцамі не пазней 5 у. да н.э. Гэтыя тры кнігі напісаны, відаць, на аснове не якія дайшлі да нас складанняў Архита. У кнізе 10-й разглядаюцца квадратычныя ірацыянальнасці і выкладаюцца вынікі, атрыманыя Теэтетом. У кнізе 11-й разглядаюцца асновы стэрэаметрыі. У 12-й кнізе з дапамогай вычэрпвання метаду Евдокса даказваюцца тэарэмы, якія адносяцца да пляца круга і аб’ёму шара, выводзяцца адносіны аб’ёмаў пірамід, конусаў, прызмаў і цыліндраў. У аснову 13-й кнігі ляглі вынікі, атрыманыя Теэтетом у вобласці правільных шматкантовікаў. Кнігі 14-я і 15-я не прыналежаць Еўкліду, яны былі напісаны пазней: 14-я – ва 2 у. да н.э., а 15-я – у 6 у. Іншыя складанні Другім пасля “Пачаткаў” складаннем Еўкліда звычайна завуць “Дадзеныя” – уводзіны ў геаметрычны аналіз. Еўкліду прыналежаць таксама “З’явы”, прысвечаныя элементарнай сферычнай астраноміі, “Оптыка” і “Катоптрыка”, невялікі трактат “Перасекі канону” (утрымоўвае дзесяць задач пра музычныя інтэрвалы), складанка задач па дзяленні пляцаў постацяў “Пра дзяленні” (дайшоў да нас у арабскім перакладзе). Выклад ва ўсіх гэтых складаннях, як і ў “Пачатках”, падпарадкавана строгай логіцы, прычым тэарэмы выводзяцца з сапраўды сфармуляваных фізічных гіпотэз і матэматычных пастулатаў. Шмат твораў Еўкліда згублена, пра іх існаванне ў мінулым нам вядома толькі па спасылках у складаннях іншых аўтараў.

ЕЎКЛІД

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:22:14 +0000

ЕЎКЛІД, старажытнагрэцкі матэматык. Працаваў у Александрыі ў 3 у. да н.э. Галоўная праца “Пачатку” (15 кніг), утрымоўвалы асновы антычнай матэматыкі, элементарнай геаметрыі, тэорыі лікаў, агульнай тэорыі адносін і метаду вызначэння пляцаў і аб’ёмаў, які ўключаў элементы тэорыі меж, аказаў велізарны ўплыў на развіццё матэматыкі. Працы па астраноміі, оптыцы, тэорыі музыкі.

ЕВДОКСIЙ Севастiйскiй

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:21:56 +0000

ЕВДОКСIЙ Севастiйскiй (розум. ок. 320), хрысціянскі пакутнік-ваяр, пацярпелы ў Севастii у ганенне імператара Лицiнiя. Памяць у Праваслаўнай царкве 3 (16) лістапада, у Каталіцкай – 2 лістапада.

ЕВДОКСIЙ (Евдокс) Мелiтiнскiй

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:21:30 +0000

ЕВДОКСIЙ (Евдокс) Мелiтiнскiй (розум. ок. 312), хрысціянскі пакутнік, вайскавод, пацярпелы ў ганенне імператара Максiмiана Галерiя. Памяць у Праваслаўнай царкве 6 (19) верасня.

ЕВДОКС КНIДСКIЙ

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:19:38 +0000

ЕВДОКС КНIДСКIЙ (ок. 408 – ок. 355 да н.э.), старажытнагрэцкі матэматык і астраном. Упершыню даў агульную тэорыю прапорцый. Прадставіў рух планет як камбінацыю раўнамерна круцельных вакол Зямлі 27 канцэнтрычных сфер. Складанні Евдокса Книдского да нас не дашлі.

ЕЎДАКІЯ (Ія) Римляныня

admin — Thu, 11 Mar 2010 10:18:55 +0000

ЕЎДАКІЯ (Ія) Римляныня (Персідская) (розум. 362 ці 364), хрысціянская пакутніца, манашка, пацярпелая ў Персіі ў ганенне Шапура II. Памяць у Праваслаўнай царкве 4 (17) жніўня і 11 (24) верасня.